Page 43 - Demo

Karli i Madh, skulptur%u00eb2Romake, i pari perandor i njohur n%u00eb Evrop%u00ebn Per%u00ebndimore, q%u00eb prej r%u00ebnies s%u00eb Perandoris%u00eb Romake t%u00eb Per%u00ebndimit n%u00eb vitin 476. Karli i Madh mund t%u00eb mbret%u00ebronte edhe pa mb%u00ebshtetjen e Pap%u00ebs, por njohja prej Atit t%u00eb Shenjt%u00eb i dha atij nj%u00eb p%u00ebrligjje hyjnore n%u00eb syt%u00eb e bashk%u00ebkoh%u00ebsve. Mbret%u00ebria e zgjeruar e frank%u00ebve, q%u00eb themeloi Karli i Madh, u quajt Perandoria Karolinge.Karli i Madh N%u00ebn Karlin e Madh t%u00eb Perandoris%u00eb Karolinge u p%u00ebrfshi gjith%u00eb krishterimi per%u00ebndimor, me p%u00ebrjashtim t%u00eb ishujve britanik%u00eb. T%u00eb bashkuar n%u00ebn nj%u00eb Perandori Romake t%u00eb Per%u00ebndimit, e barabart%u00eb me krishterimin grek, p%u00ebrkat%u00ebsisht Perandorin%u00eb Bizantine, gjendeshin territoret nga lumi Ebro e Atlantiku deri n%u00eb Elba, Danub e Adriatik, e nga Balltiku deri n%u00eb Italin%u00eb Jugore. Nd%u00ebrsa Bizanti pati nj%u00eb jet%u00ebgjat%u00ebsi shum%u00ebshekullore, Perandoria Romake e frank%u00ebve karoling%u00eb pati nj%u00eb jet%u00eb t%u00eb shkurt%u00ebr.Pavar%u00ebsisht k%u00ebsaj, kjo qe periudha m%u00eb e shk%u00eblqyer e frank%u00ebve. Karli i Madh b%u00ebri p%u00ebrpjekje p%u00ebr t%u00eb nd%u00ebrtuar nj%u00eb shtet t%u00eb centralizuar p%u00ebr t%u00eb cilin ishte e nevojshme t%u00eb riorganizohej aparati shtet%u00ebror. Vendimmarrja u p%u00ebrqendrua n%u00eb oborrin e perandorit. P%u00ebr ta kontrolluar perandorin%u00eb, Karli p%u00ebrdori dy struktura:1. nj%u00eb struktur%u00eb t%u00eb q%u00ebndrueshme (kont%u00ebt, viskont%u00ebt etj.), si p%u00ebrfaq%u00ebsues t%u00eb p%u00ebrhersh%u00ebm t%u00eb perandorit n%u00eb krahina t%u00eb ndryshme;2. t%u00eb d%u00ebrguarit e perandorit, t%u00eb cil%u00ebt kontrollonin drejtp%u00ebrdrejt %u00e7far%u00eb ndodhte me urdh%u00ebresat e tij.Baza kryesore e ekonomis%u00eb ishte prona e madhe e tok%u00ebs q%u00eb zot%u00ebrohej si nga feudal%u00ebt laik%u00eb, ashtu edhe nga ata fetar%u00eb. Nj%u00eb prej reformave ky%u00e7e t%u00eb tij ishte ajo arsimore, e cila rezultoi jo vet%u00ebm n%u00eb hapjen e shkollave nga institucionet fetare, por edhe n%u00eb reformimin e sistemit t%u00eb shkrimit (p%u00ebrdorimi i shkrimit t%u00eb dor%u00ebs). Megjith%u00ebse i shp%u00ebrblente ushtar%u00ebt e tij me toka, ai nuk arriti t%u00eb krijonte nj%u00eb ushtri t%u00eb p%u00ebrhershme. Nga ana tjet%u00ebr, mungesa e nj%u00eb sistemi t%u00eb p%u00ebrcaktuar taksash e b%u00ebnte t%u00eb v%u00ebshtir%u00eb mbajtjen e administrat%u00ebs. Pavar%u00ebsisht shk%u00eblqimit, kjo perandori, duke pasur nj%u00eb shtrirje t%u00eb gjer%u00eb dhe p%u00ebrb%u00ebrje shumetnike, nuk arriti t%u00eb b%u00ebhej plot%u00ebsisht e centralizuar. Mbas Ludovikut, djalit t%u00eb Karlit t%u00eb Madh, perandoria kaloi n%u00eb duart e tre nip%u00ebrve t%u00eb tij, duke njohur k%u00ebshtu edhe fundin e saj. N%u00eb Traktatin e Verdunit, m%u00eb 843, p%u00ebrfundimisht kjo perandori e madhe do t%u00eb shp%u00ebrb%u00ebhej, duke i hapur rrug%u00eb k%u00ebshtu krijimit t%u00eb b%u00ebrthamave t%u00eb tri shteteve t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsishme t%u00eb m%u00ebvonshme n%u00eb Evrop%u00eb: Italis%u00eb, Gjermanis%u00eb dhe Franc%u00ebs. Roli i kish%u00ebs n%u00eb mesjet%u00ebRoli i kish%u00ebs n%u00eb mesjet%u00eb ishte mbizot%u00ebrues n%u00eb %u00e7do aspekt t%u00eb jet%u00ebs. Shp%u00ebrb%u00ebrja e Perandoris%u00eb s%u00eb Karlit t%u00eb Madh dhe p%u00ebrpjekjet p%u00ebr krijimin e Monarkis%u00eb Komb%u00ebtare Franceze, shkaktuan p%u00ebrplasje mes autoritetit t%u00eb mbret%u00ebrve dhe atij t%u00eb Pap%u00ebs. Mbret%u00ebrit k%u00ebrkonin q%u00eb kisha t%u00eb kufizohej n%u00eb veprimtarin%u00eb shpirt%u00ebrore dhe t%u00eb mos p%u00ebrzihej n%u00eb pun%u00ebt e shtetit. Nga ana tjet%u00ebr, papati reagoi ndaj k%u00ebsaj p%u00ebrpjekjeje duke nxitur feudal%u00ebt e ndrysh%u00ebm q%u00eb t%u00eb rebeloheshin ndaj autoritetit mbret%u00ebror. Tensionet rrodh%u00ebn ve%u00e7an%u00ebrisht 41